Gaatjes in je tanden (cariës): oorzaken, behandeling en kosten

Een gaatje wordt ook cariës of tandbederf genoemd. Het is een beschadiging van het tandoppervlak die ontstaat doordat bacteriën in je mond zuren maken. Die zuren lossen mineralen op uit het glazuur, de harde buitenlaag van je tand. Gaat dat lang genoeg door, dan ontstaat er een echt gat.

Zo verloopt tandbederf in fases

• Beginnend gaatje (witte vlek): het glazuur verliest mineralen, maar is nog dicht. Dit kan met fluoride en beter poetsen vaak nog herstellen.
• Gaatje in het glazuur: het oppervlak is doorbroken. Nu is een kleine vulling nodig.
• Gaatje tot in het dentine: de laag onder het glazuur is zachter en bederft sneller. Je wordt gevoelig voor zoet, koud en warm.
• Gaatje tot aan de zenuw: de pulpa raakt ontstoken. Dan is een wortelkanaalbehandeling nodig, of in het ergste geval trekken.

Daarom is vroeg behandelen zo belangrijk: hoe kleiner het gaatje, hoe eenvoudiger en goedkoper de behandeling en hoe meer eigen tand er overblijft.

Of je een gaatje krijgt, hangt af van drie factoren die samen een driehoek vormen.

1. Tijd. Na elke keer eten of drinken (behalve water) heeft je mond ongeveer 30 minuten nodig om de zuren te neutraliseren. Hoe langer zuren op je glazuur inwerken, hoe meer schade.
2. Aantal eetmomenten. Het aantal keren dat je iets eet of drinkt weegt zwaarder dan de hoeveelheid suiker. Vijf keer per dag een snoepje is schadelijker dan één keer een hele zak.
3. Mondhygiëne. Goed poetsen met fluoridetandpasta en dagelijks reinigen tussen de tanden haalt de tandplak weg voordat de bacteriën schade aanrichten.

Droge mond als risicofactor

Speeksel neutraliseert zuren en spoelt je gebit schoon. Een droge mond (xerostomie) verhoogt de kans op gaatjes daarom flink. Veelgebruikte medicijnen die een droge mond geven zijn antidepressiva, bloeddrukverlagers, antihistaminica (hooikoortstabletten), sommige pijnstillers en plaspillen. Gebruik je zulke medicijnen? Zeg het bij de controle, dan kijken we vaker en geven we extra fluoride-advies.

• Een witte, bruine of zwarte vlek op je tand.
• Gevoeligheid bij zoet, koud of warm.
• Voedsel dat steeds op dezelfde plek blijft hangen.
• Een ruw randje dat je met je tong voelt.
• Pijn bij het bijten of spontane kiespijn: dan is het gaatje meestal al diep.

Let op: de meeste gaatjes voel je in het begin niet. Bij de periodieke controle zien we ze wel, ook tussen de kiezen met een röntgenfoto.

1. Verdoving. Wil je verdoving, dan geven we die eerst. Na een paar minuten voel je niets meer van de tand of kies.
2. Schoonmaken. Met een klein boortje halen we al het aangetaste weefsel weg. Dit is nodig om te voorkomen dat het gaatje onder de vulling doorgroeit.
3. Vullen met composiet. De holte vullen we in laagjes met witte composiet die we uitharden met een blauwe lamp. Composiet heeft de kleur van je tand, hecht direct aan het tandweefsel en is duurzaam.
4. Vormgeven en polijsten. We geven de vulling de juiste vorm zodat je goed kunt bijten en polijsten het oppervlak glad.

Meer over het vulmateriaal en de levensduur lees je op onze pagina over vullingen.

Diepe gaatjes: let op de zenuw

Zit het gaatje dicht bij de zenuw, dan kan de zenuw ook ná een geslaagde vulling nog ontstoken raken. Krijg je aanhoudende pijn, blijft de kies lang gevoelig voor warm of koud, of zwelt het tandvlees? Neem dan contact op. Soms is dan alsnog een wortelkanaalbehandeling nodig.