Tandsteen verwijderen: oorzaken, behandeling en preventie

Tandsteen is verkalkte tandplak die zich stevig vasthecht aan tanden en kiezen. Je kunt het zelf niet meer wegpoetsen; alleen een professional kan dit veilig verwijderen.

Tandplak is een kleverige laag bacteriën die zich voortdurend op je tanden vormt. Als je niet regelmatig goed poetst en floste, kan deze plak verharden door mineralen uit je speeksel. Het resultaat is tandsteen: een harde, ruwe afzetting die meestal geel of bruin van kleur is.

Tandsteen vormt zich vooral langs de tandvleesrand en tussen de tanden, op plekken die moeilijk te bereiken zijn met je tandenborstel.

Verschillende factoren kunnen de vorming van tandsteen bevorderen:

• Onvoldoende poetsen en flossen: De belangrijkste oorzaak.
• Suikerrijke voeding: Bacteriën in je mond gedijen op suiker en produceren meer zuur en plak.
• Roken: Vermindert speekselproductie en bevordert plakvorming.
• Weinig speeksel (xerostomie): Kan komen door medicatie, ouderdom of bepaalde aandoeningen.

Herken je tandsteen aan de volgende signalen:

• Gele of bruine aanslag bij het tandvlees
• Ruw gevoel met je tong langs de tanden
• Bloedend tandvlees bij het poetsen
• Ontstoken, rood tandvlees
• Slechte adem die niet weggaat

Volgens het RIVM (Monitor Mondgezondheid, 2024) heeft ongeveer 80% van de Nederlandse volwassenen tandsteen. Onbehandeld kan dit leiden tot:

• Gingivitis (tandvleesontsteking)
• Parodontitis (tandvleesziekte met kaakbotverlies)
• Tandenuitval
• Algemene gezondheidsproblemen (hart- en vaatziekten, diabetes)

Tandvleesontsteking begint vaak onschuldig, maar kan zich ontwikkelen tot een ernstige aandoening waarbij het kaakbot wordt aangetast.

Een tandarts of mondhygiënist gebruikt verschillende technieken om tandsteen professioneel te verwijderen:

1. Ultrasoon apparaat (scaler): Dit apparaat trilt op hoge frequentie en ‘schudt’ de tandsteen los van je tanden. Tegelijkertijd wordt er water gesprayd om de losgemaakte deeltjes weg te spoelen. Je voelt trillingen en hoort een hoog geluid.

2. Handinstrumenten (curettes en haakjes): Na het ultrasone werk gebruikt de behandelaar kleine handmatige instrumenten om hardnekkige resten weg te krabben.

3. Polijsten: Als laatste stap worden je tanden gepolijst met een speciale pasta. Dit maakt het oppervlak glad, waardoor nieuwe plak zich minder snel kan vasthechten.

Volgens de KNMT-richtlijn Infectiepreventie (2018) dragen zowel behandelaar als patiënt beschermende brillen vanwege rondspattend water en deeltjes. De hele behandeling duurt meestal 30 tot 60 minuten en is vrijwel pijnloos. Bij gevoelig tandvlees kan plaatselijke verdoving toegepast worden.

De kosten voor het verwijderen van tandsteen vallen onder de volgende NZa-prestaties:

• M03 – Gebitsreiniging (declaratie per 5 minuten)
• M05 – Mondhygiënist behandeling (uitgebreide reiniging)

Gemiddelde kosten:

• Korte reiniging (15-20 minuten): €30 – €60
• Uitgebreide reiniging (30-60 minuten): €90 – €120

De kosten kunnen verschillen per praktijk en locatie. Controles bij de tandarts vallen onder de basisverzekering, maar reinigingen door de mondhygiënist worden vaak alleen vergoed vanuit je aanvullende verzekering. Controleer je polis om te zien hoeveel behandelingen per jaar worden vergoed.

Na het verwijderen van tandsteen kun je het volgende ervaren:

• Lichte gevoeligheid van tanden en tandvlees (1-3 dagen)
• Een ‘vreemd’ glad gevoel aan je tanden
• Eventueel licht bloedend tandvlees (eerste dag)

Dit is volkomen normaal. Je tandvlees moet wennen aan de nieuwe situatie nu de irriterende tandsteen weg is.

Tips voor nazorg:

• Poets voorzichtig maar wel grondig
• Blijf dagelijks flossen
• Gebruik eventueel speciale mondspoelingen (op advies)
• Vermijd de eerste dagen zeer harde of kleverige voeding
• Bij aanhoudende pijn of zwelling: neem contact op met je praktijk